Bu modul kursga poydevor qo’yadi: web qanday ishlashi, HTML’ning roli va ish muhitini sozlash ko’rib chiqildi.
Web qanday ishlaydi
Brauzerda biror sayt ochilganda ikkita kompyuter "gaplashadi": sizning qurilmangiz (mijoz) va saytni saqlab turgan kompyuter (server). Brauzer serverga so’rov yuboradi, server javob sifatida HTML hujjat qaytaradi, brauzer esa uni o’qib ekranga chizadi. Demak, siz yozadigan HTML fayllar — brauzer uchun "chizma".
Manzil qatoriga https://ochiqkurs.uz yozilganda nima bo’ladi:
- Brauzer shu nom ortida turgan serverning manzilini topadi.
- Serverga "menga bosh sahifani ber" degan so’rov ketadi.
- Server HTML matn qaytaradi.
- Brauzer HTML’ni o’qib, sahifani chizadi.
Sayt nomi (masalan, ochiqkurs.uz) domen deb ataladi, saytni kechayu kunduz saqlab turadigan server xizmati esa hosting. Siz yozgan HTML fayllar hozircha faqat o’z kompyuteringizda ochiladi; ularni butun dunyoga ko’rsatish uchun keyinchalik hostingga joylash o’rganiladi.
Qiziq tajriba: istalgan saytni ochib Ctrl+U bosing (yoki o’ng tugma → View Page Source) — sahifaning HTML kodi chiqadi. Katta saytlarning kodi qo’rqinchli ko’rinishi mumkin, lekin xulosa oddiy: internetdagi har bir sahifa aynan siz o’rganayotgan teglardan yig’ilgan.
HTML, CSS va JavaScript
Web-sahifa uchta texnologiyadan quriladi, har birining vazifasi aniq:
| Texnologiya | Vazifasi | O’xshatish |
|---|---|---|
| HTML | Struktura: sarlavha, matn, rasm qayerda turadi | Uyning devorlari |
| CSS | Ko’rinish: rang, shrift, joylashuv | Bo’yoq va bezak |
| JavaScript | Harakat: tugma bosilganda nima bo’lishi | Elektr va jihozlar |
Bu kursda asosiy e’tibor HTML’ga qaratiladi, CSS bilan yuzaki tanishasiz — uni chuqur o’rganish alohida kursning ishi.
Bitta muhim aniqlik: HTML — dasturlash tili emas, belgilash (markup) tili. Unda shart, sikl, hisob-kitob yo’q; u faqat kontentni "bu sarlavha, bu rasm, bu ro’yxat" deb belgilab chiqadi. Shuning uchun HTML’ni o’rganish dasturlashdan osonroq — lekin har qanday web-dasturchining yo’li aynan shu yerdan boshlanadi.
Dasturlash muhiti
HTML yozish uchun maxsus dastur shart emas — oddiy matn muharriri ham yetadi. Lekin qulaylik uchun VS Code ishlatiladi: kod ranglanadi, teglar avtomatik yopiladi, xatolar ko’zga tashlanadi.
O’rnatish tartibi:
- code.visualstudio.com saytidan VS Code’ni yuklab o’rnating.
- Live Server kengaytmasini qo’shing — faylni saqlaganingizda brauzer sahifani o’zi yangilab beradi.
- Ish uchun alohida papka oching (masalan,
html-darslar).
Birinchi HTML fayl
Fayl kengaytmasi .html bo’lishi shart — brauzer aynan shu kengaytmani web-sahifa deb taniydi.
<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>Birinchi sahifam</title>
</head>
<body>
<h1>Salom, web!</h1>
</body>
</html>
Natija (brauzerda): yirik qora harflar bilan Salom, web! yozuvi, brauzer tabida esa "Birinchi sahifam" nomi.
Tipik xato. Faylni sahifa.txt deb saqlash. Brauzer bunday faylni web-sahifa emas, oddiy matn deb ochadi — teglar ham ekranda ko’rinib qoladi. Saqlashda nom oxiri .html ekaniga qarang.
Amaliyot
- VS Code va Live Server’ni o’rnating,
html-darslarpapkasini yarating. index.htmlfayli yaratib, yuqoridagi skeletni qo’lda yozing (nusxalamang) va brauzerda oching.<h1>ichidagi matnni o’z ismingizga almashtiring, tab nomini "Mening sahifam" qiling.- Faylni ataylab
index.txtdeb saqlab brauzerda oching — farqni o’z ko’zingiz bilan ko’ring, keyin.htmlga qaytaring.
Modul yakunida testni ishlang — keyingi modulda HTML hujjatning ichki tuzilishi chuqur o’rganiladi.