Bu modulda machine learning nima ekani va uning ikki katta oilasi — supervised va unsupervised learning bilan tanishildi.
Machine learning nima
Oddiy dasturda qoidalarni dasturchi yozadi: "agar harorat 38 dan yuqori bo’lsa — isitma". Machine learning’da esa aksincha: dasturga misollar beriladi, qoidalarni u o’zi topadi. Rasmiy ta’rif (Tom Mitchell): dastur E tajribadan o’rganyapti deyiladi, agar T vazifadagi natijasi (P o’lchovida) E tajriba ortishi bilan yaxshilansa.
Model — ma’lumotdan topilgan ana shu bog’lanishning matematik ifodasi. Kursning davomi eng sodda model — linear regression — misolida ana shu jarayonni ichidan ko’rsatadi.
Supervised learning
Supervised (nazoratli) learning’da har bir misolning to’g’ri javobi (label) oldindan berilgan: uy maydoni → narxi, email matni → spam/spam emas. Model kirish (x) bilan javob (y) orasidagi bog’lanishni o’rganadi va keyin yangi x uchun y ni bashorat qiladi.
Supervised masalalar ikki turga bo’linadi:
| Regressiya | Klassifikatsiya | |
|---|---|---|
| Javob turi | uzluksiz son | kategoriya (sinf) |
| Misollar | uy narxi, harorat, savdo hajmi | spam/emas, kasal/sog', 0–9 raqamlari |
| Savol shakli | "qancha?" | "qaysi turga kiradi?" |
Bir masalani ikkala ko’rinishda ham qo’yish mumkin: "bemor necha kun kasal yotadi?" — regressiya; "7 kundan ko’p yotadimi?" — klassifikatsiya. Turni javob turi belgilaydi, kirish ma’lumoti emas.
Unsupervised learning
Unsupervised (nazoratsiz) learning’da javoblar yo’q — faqat xom ma’lumot bor, undan tuzilma topish kerak. Ikki klassik masala:
- Klasterlash (clustering) — o’xshash obyektlarni guruhlarga ajratish: mijozlarni xarid odatlari bo’yicha segmentlash, yangiliklarni mavzu bo’yicha guruhlash. Guruhlar nomi oldindan berilmaydi — algoritm ularni o’zi "kashf qiladi".
- O’lchamni kamaytirish (dimensionality reduction) — yuzlab xususiyatni ma’lumotning mohiyatini saqlab qolgan holda bir nechtaga siqish (masalan, vizualizatsiya uchun).
Farqni bitta savol ajratadi: o’rganish paytida to’g’ri javob berilganmi? Berilgan — supervised, berilmagan — unsupervised. "Spam filtri" supervised, chunki modelga "bu xat spam, bu emas" deb belgilangan misollar ko’rsatiladi; "mijozlarni segmentlash" unsupervised, chunki segmentlar oldindan ma’lum emas.
Amaliyot
- Quyidagi masalalarni supervised/unsupervised deb ajrating: (a) kredit qaytarilishini bashorat qilish, (b) musiqa xizmatida o’xshash didli foydalanuvchilarni guruhlash, (c) rentgen surati bo’yicha kasallikni aniqlash, (d) sayt tashrifchilarini xatti-harakati bo’yicha turlarga bo’lish.
- Supervised deganlaringizni regressiya/klassifikatsiyaga ajrating va javob turini yozing.
- O’z sohangizdan bitta regressiya va bitta klassifikatsiya masalasi o’ylab toping; har biri uchun kirish (x) va javob (y) nima bo’lishini aniq yozing.
- "Talabaning imtihon balli"ni bashorat qilish masalasini klassifikatsiyaga aylantiring (maslahat: ballni oraliqlarga bo’ling).
Modul testi keyingi darsda.