Bu bo'limda ish muhiti sozlandi va birinchi dasturlar yozildi: print() funksiyasi, arifmetik amallar, izohlar va Python sintaksisining asosiy qoidalari.

Ish muhiti: Repl.it

Repl.it (hozirgi nomi Replit) — brauzerda ishlaydigan onlayn muhit: replit.com'da akkaunt ochasiz, "Create Repl" → Python — va kod yozishga tayyorsiz. Hech narsa o'rnatilmaydi, ish istalgan kompyuterdan davom ettiriladi, fayllar bulutda saqlanadi.

Ekran uch qismdan iborat: chapda fayllar, o'rtada kod muharriri, o'ngda konsol — print natijalari va xatolar shu yerda ko'rinadi. "Run" tugmasi kodni ishga tushiradi.

Ish muhiti: Anaconda

Anaconda — kompyuterga o'rnatiladigan to'liq Python distributivi: Python'ning o'zi, Jupyter Notebook, Spyder muharriri va yuzlab ilmiy kutubxona bir paketda keladi. anaconda.com'dan yuklab olinadi, o'rnatish oddiy "Next-Next" jarayoni.

Kursda asosan Jupyter Notebook ishlatiladi: kod katakchalarga (cell) bo'lib yoziladi, har katak alohida ishga tushiriladi (Shift+Enter) va natijasi shu yerning o'zida ko'rinadi — o'rganish uchun juda qulay format.

	Repl.it	Anaconda
Qayerda ishlaydi	Brauzerda	O'z kompyuteringizda
O'rnatish	Kerak emas	Bir martalik (~500 MB)
Internet	Doim kerak	Kerak emas
Kimga mos	Tez boshlash, har qanday qurilma	Doimiy jiddiy ishlash

Ikkalasida yoziladigan Python kodi bir xil — tanlov faqat qulaylik masalasi.

Birinchi dastur: print()

print() — qiymatni konsolga chiqaruvchi funksiya. An'anaga ko'ra birinchi dastur — ekranga salom yozish:

print("Assalomu alaykum, dunyo!")

Natija:

Assalomu alaykum, dunyo!

Muhim kuzatishlar:

• Matn qo'shtirnoq ichida yoziladi: "..." yoki '...' — ikkalasi ham bo'ladi, lekin ochilgani bilan yopilishi kerak.
• print — kichik harflar bilan. Print yoki PRINT ishlamaydi, chunki Python katta-kichik harfni farqlaydi.

Bir print ichida bir nechta qiymatni vergul bilan chiqarish mumkin — Python orasiga o'zi bo'sh joy qo'yadi:

print("Python", "juda", "qiziq")
print("2 + 3 =", 2 + 3)

Natija:

Python juda qiziq
2 + 3 = 5

E'tibor bering: "2 + 3 =" qo'shtirnoqda — u oddiy matn sifatida chiqdi; 2 + 3 qo'shtirnoqsiz — Python uni hisoblab chiqardi. Qo'shtirnoq ichidagisi matn, tashqarisidagisi kod — bu farq keyin ham muhim bo'ladi.

SyntaxError — birinchi tanish xato

Yozuv qoidasi buzilsa, Python dasturni umuman ishga tushirmaydi va SyntaxError chiqaradi:

print("Salom

Natija:

SyntaxError: unterminated string literal (detected at line 1)

Xabar aniq aytyapti: 1-qatorda yopilmagan matn bor. Eng ko'p sabablar: yopilmagan qo'shtirnoq, yopilmagan qavs, keyinroq — unutilgan ikki nuqta. Xato xabarini o'qish odatini birinchi kundan shakllantiring: Python ko'pincha muammoning qatorini va sababini o'zi aytib beradi.

Arifmetik amallar

Python to'laqonli kalkulyator sifatida ishlaydi:

print(7 + 2)     # qo'shish
print(7 - 2)     # ayirish
print(7 * 2)     # ko'paytirish
print(7 / 2)     # bo'lish
print(7 // 2)    # butun bo'lish
print(7 % 2)     # qoldiq
print(7 ** 2)    # daraja

Natija:

9
5
14
3.5
3
1
49

Uchta amal alohida izoh talab qiladi:

• / har doim kasr (float) qaytaradi — hatto qoldiqsiz bo'linsa ham: 6 / 2 natijasi 3.0, 3 emas.
• // butun bo'lish — kasr qismini tashlab yuboradi: 7 // 2 → 3. Natijaning butun qismi kerak bo'lganda ishlatiladi.
• % qoldiq — 7 % 2 → 1 (7 = 2·3 + 1). Ko'rinishidan mayda amal, lekin juda ko'p ishlatiladi: son juftligini tekshirish (son % 2 == 0), biror songa karralikni aniqlash, davriy takrorlanishlar.

Amallar tartibi matematikadagidek: avval qavslar, keyin **, keyin * / // %, oxirida + -:

print(2 + 3 * 4)      # 14, chunki avval ko'paytirish
print((2 + 3) * 4)    # 20, qavs tartibni o'zgartirdi

Natija:

14
20

Shubha bo'lsa — qavs qo'ying: ortiqcha qavs xato emas, o'qishni osonlashtiradi.

Izohlar

# belgisidan keyingi hamma narsa — izoh; Python uni bajarmaydi:

# Doira yuzini hisoblaymiz
radius = 5
yuza = 3.14159 * radius ** 2   # pi * r^2 formulasi
print(yuza)

Natija:

78.53975

Yaxshi dasturchilar odati — kodning "nega"sini izohlab borish. Bir haftadan keyin o'z kodingiz ham begonadek o'qiladi; izoh o'sha paytdagi sizga yozilgan xat.

Eslab qoling

• print() — konsolga chiqarish; qiymatlar vergul bilan ajratiladi.
• Qo'shtirnoq ichi — matn, tashqarisi — hisoblanadigan kod.
• / kasr qaytaradi, // butun bo'ladi, % qoldiqni beradi, ** daraja.
• Python katta-kichik harfni farqlaydi; SyntaxError — yozuv qoidasi buzilgani.
• # — izoh; dastur unga tegmaydi.

Amaliyot

1. Uch qator print bilan ismingiz, shahringiz va sevimli mashg'ulotingizni chiqaring.
2. Tomonlari 7 va 4 bo'lgan to'rtburchakning yuzini va perimetrini hisoblang; har natijani izohli print bilan chiqaring ("Yuza = ..." ko'rinishida).
3. Bir sutkada necha sekund borligini bitta ifoda bilan hisoblang va tepasiga izoh yozing.
4. 100 ta konfetni 7 bolaga bo'ling: har biriga nechta tegadi (//) va nechtasi ortib qoladi (%)?
5. 2 + 3 * 4 ** 2 ifodaning natijasini avval qog'ozda hisoblang, keyin Python'da tekshiring. Farq chiqsa, amallar tartibini qayta ko'rib chiqing.
6. Ataylab ikkita xato qiling — qo'shtirnoqni yopmang, Print deb yozing — va ikkala xato xabarini solishtiring.

Bo'lim testida shu mavzular so'raladi.