Bu bo'lim ikkita "yo'l-yo'lakay, lekin hayotiy" mavzuga bag'ishlandi: xatolarni o'qiy olish va GitHub bilan birinchi tanishuv. Ikkalasi ham har kungi ishning ajralmas qismi bo'ladi.

Xato — dushman emas, ma'lumot

Har qanday darajadagi dasturchi har kuni xato ko'radi; farq — uni necha soniyada tushunishda. Python xato yuz berganda traceback (xato izi) chiqaradi. Uni o'qishning bitta qoidasi bor: eng pastki qatordan boshlang — xatoning turi va sababi aynan shu yerda; yuqoridagi qatorlar esa xato qaysi yo'l bilan kelganini ko'rsatadi.

narx = 15000
print(narxi)

Natija:

Traceback (most recent call last):
  File "main.py", line 2, in <module>
    print(narxi)
NameError: name 'narxi' is not defined. Did you mean: 'narx'?

Pastki qator to'liq javob beryapti: NameError — "narxi" degan nom yo'q; "Did you mean: 'narx'?" — Python yechimni ham taklif qilyapti. O'rtadagi qator xato qaysi faylning nechanchi qatorida ekanini aytadi.

Eng ko'p uchraydigan xatolar lug'ati

Ikki misol:

print("salom" + 5)

Natija:

TypeError: can only concatenate str (not "int") to str

mevalar = ["olma", "nok"]
print(mevalar[5])

Natija:

IndexError: list index out of range

SyntaxError alohida turadi: u dastur boshlanishidan oldin chiqadi — Python kodni o'qiy olmagan. Qolgan xatolar dastur ishlab turganda, aynan o'sha qatorga yetganda chiqadi.

Xatoni topish yondashuvi

1. Xabarni pastdan o'qing: turi nima, qaysi qator?
2. O'sha qatorga boring; muammo ko'rinmasa, undagi o'zgaruvchilarni print bilan chiqarib ko'ring — qiymatlar kutganingizdek ekanini tekshiring.
3. Kodni tavakkal o'zgartirmang — har o'zgarishdan oldin taxminingiz bo'lsin ("menimcha, sabab shu"). Taxmin-tekshirish sikli — debugging'ning o'zi shu.

Tipik xato — xabarni o'qimasdan "nimadir ishlamayapti" deb boshdan yozishga kirishish. Xabar deyarli har doim javobning yarmini aytib turadi.

GitHub bilan tanishuv

Git — kod tarixini yurituvchi tizim. Har saqlangan holat — commit — qisqa izoh bilan yozib boriladi; istalgan payt istalgan holatga qaytish mumkin. "final_versiya_2_yangi_ENG_OXIRGISI.py" fayllari davri Git bilan tugaydi.

GitHub — shu tarixni internetda saqlaydigan va bo'lishadigan xizmat. Asosiy tushunchalar:

• Repozitoriy (repo) — bitta loyihaning butun papkasi va tarixi;
• Commit — "shu holatni saqla" yozuvi, izohi bilan (masalan: "son topish o'yiniga limit qo'shildi");
• README.md — loyihaning bosh sahifasi: nima bu, qanday ishga tushiriladi.

Nega bu birinchi oydanoq kerak:

1. Zaxira. Kompyuter buzilsa ham kod GitHub'da turadi.
2. Tarix. Nimani qachon o'zgartirganingiz ko'rinib boradi; buzilgan joyni eski holat bilan solishtirish mumkin.
3. Portfolio. Ish beruvchi rezyumedan oldin GitHub profilingizga qaraydi: muntazam commit'lar — muntazam o'sishning isboti.

Git buyruqlari (clone, push, pull, branch) alohida kursda — GitHub kursida — chuqur o'tiladi. Bu darsning maqsadi — akkaunt ochish, birinchi repozitoriyni yaratish va kod yuklab ko'rish.

Eslab qoling

• Traceback pastdan o'qiladi: oxirgi qator — xato turi va sababi.
• Har xato turining o'z "tarjimasi" bor; jadvalni yodda tuting.
• Debugging = taxmin qilish → print bilan tekshirish → tuzatish.
• Git — kod tarixi; GitHub — uning internetdagi uyi va sizning portfoliongiz.
• Xato chiqishi normal; uni o'qimaslik — yagona haqiqiy xato.

Amaliyot

1. Uchta xatoni ataylab hosil qiling — yopilmagan qo'shtirnoq, e'lon qilinmagan o'zgaruvchi, "7" + 7 — va har xabarning qaysi qismi muammoni aytayotganini yozib chiqing.
2. int("o'n") bajarib, chiqqan xatoni jadvaldagi qaysi tur ekanini aniqlang va nega TypeError emasligini tushuntiring.
3. Quyidagi "buzilgan" kodni tuzating (unda 3 ta xato bor):

ism = "Ali
yosh = 20
if yosh > 18
print(Ism, "kattalar guruhida")

1. github.com'da akkaunt oching va python-mashqlar repozitoriysini yarating (README bilan).
2. Shu bo'limgacha yozgan bitta mashqingizni repozitoriyga yuklang; commit izohini ma'noli yozing.

Keyingi qadam — bo'lim testi.