Bu bo'limda Python'ning tayyor kod xazinalari o'rganildi: o'rnatishsiz keladigan standart kutubxona va PyPI'dan o'rnatiladigan tashqi kutubxonalar.

Standart kutubxona: "batareykalar ichida"

Python o'rnatilishi bilan birga yuzlab modul keladi — ularni shunchaki import qilasiz. Kursda uchraganlari va eng kerakligi:

Amaliy misollar:

import random
import datetime
import math

print(random.randint(1, 6))                  # o'yin soqqasi
print(random.choice(["osh", "somsa"]))       # tasodifiy tanlov

bugun = datetime.date.today()
print(bugun)
yangi_yil = datetime.date(2027, 1, 1)
print("Yangi yilgacha", (yangi_yil - bugun).days, "kun")

print(math.sqrt(144))

Natija (misol):

4
osh
2026-07-05
Yangi yilgacha 180 kun
12.0

random.shuffle(royxat) ro'yxatni joyida aralashtiradi — test savollari, kartalar, navbatlar uchun qulay.

Import usullari

import math                    # murojaat: math.sqrt(16)
from math import sqrt          # murojaat: sqrt(16)
from math import sqrt, pi      # bir nechtasini birga
import numpy as np             # taxallus bilan (keng tarqalgan kelishuv)

Qaysi birini tanlash: modul ko'p ishlatilsa import math o'qishni aniq qiladi (math.sqrt — qayerdan kelgani ko'rinib turadi); bitta-ikki funksiya kerak bo'lsa from ... import qisqaroq. from math import * — yomon amaliyot: qaysi nom qayerdan kelgani yo'qoladi.

Tipik xato — import qilmasdan ishlatish:

print(random.randint(1, 6))    # tepada import random yo'q

Natija:

NameError: name 'random' is not defined

Import odatda fayl boshida yoziladi — barcha bog'liqliklar bir qarashda ko'rinadi.

PyPI va pip: tashqi kutubxonalar

Standart kutubxonada yo'q narsa deyarli har doim PyPIda (pypi.org) bor — yuz minglab tayyor paket. O'rnatish pip bilan, terminalda (Python kodi ichida emas!):

pip install requests

O'rnatilgach oddiy modul kabi ishlatiladi:

import requests

javob = requests.get("https://ochiqkurs.uz")
print(javob.status_code)

Natija:

200

200 — "so'rov muvaffaqiyatli" degan HTTP kodi. Uch qator kod bilan dasturingiz internetga chiqdi — tayyor kutubxonalarning kuchi shunda.

Tanish nomlarning hammasi PyPI paketlari: requests (HTTP), aiogram (Telegram botlar), numpy/pandas (ma'lumotlar tahlili), django/fastapi (veb), pillow (rasmlar). Har biriga Ochiq Kursda alohida kurs bor — bu kursdan keyingi yo'llar aynan shulardan boshlanadi.

Kutubxona tanlash qoidalari

1. Avval standart kutubxonaga qarang — sana, tasodifiylik, fayl, JSON kabi masalalar "qutidan chiqqan" modullar bilan yechiladi.
2. Tashqi paket tanlaganda ommaviyligiga e'tibor bering: keng ishlatiladigan paket — hujjatlari to'liq, xatolari tuzatilgan, savollaringizga javob topiladi.
3. O'rnatgan paketlaringizni bilib yuring: pip list — o'rnatilganlar ro'yxati.

Eslab qoling

• Standart kutubxona o'rnatishsiz keladi: random, datetime, math, os, json.
• import modul / from modul import nom / import modul as taxallus; importlar fayl boshida.
• PyPI — paketlar katalogi; pip install nom — terminalda o'rnatish.
• requests.get(url).status_code — birinchi HTTP so'rovingiz; 200 — muvaffaqiyat.
• Qoida: avval standart kutubxona, keyin PyPI.

Amaliyot

1. O'yin soqqasini 5 marta "tashlab" natijalarni ro'yxatga yig'ing; eng kattasini toping.
2. Tug'ilgan kuningizgacha necha kun qolganini datetime bilan hisoblang.
3. math dan uchta funksiyani sinang: sqrt(225), ceil(4.2), pi bilan doira yuzi.
4. 5 kishilik ro'yxatni random.shuffle bilan aralashtirib, "bugungi navbatchi"ni choice bilan tanlang.
5. pip install requests qilib, ikki saytning status kodini oling; mavjud bo'lmagan sahifada qanday kod kelishini ko'ring (404).
6. O'zingiz qiziqqan sohada PyPI'dan bitta paket toping (masalan, "qrcode") va nima qilishini bir gap bilan yozing.

Bo'lim testi kutubxonalar mavzusini yopadi.